اليمين » ، قرآن گفته « اصحاب الشمال » ، قرآن گفته « سابقين » . ولى عده‌اى ديگر معتقدند كه قرآن خودش دعوت به تدبر و تعمق كرده است يعنى اينها قطعاً حامل يك سلسله اسرار است و افرادى كه شايستگى دارند بايد آن اسرار را به دست بياورند و معناى « اسرار » در اينجا اين نيست كه مسألهء ساده‌اى را معمّاوَش بيان كنند چون بعضى چيزها به اين دليل از اسرار مىشود كه بيانش به شكل معمّايى است يعنى خودش امر واضحى است . آن شعر معروف مىگويد : ز روى يار خواهم ضد شرقى * به تصحيف و دَرىّ و قلب و تصحيف مىخواهد يك بوسه را بيان كند ، مىگويد من ضد شرقى مىخواهم اما به شرط اينكه چند چيز در آن صورت بگيرد : تصحيف صورت بگيرد يعنى مثلًا شين را سين بخوانيد قاف را غين بخوانيد ؛ يك جا به جاى فارسى عربىاش را بياوريد ؛ يك جا قلب كنيد ، يك حرف را جلو ببريد يك حرف را پس بياوريد . انسان بايد علم « ايقوف » داشته باشد ( خندهء حضار ) تا بتواند اين معناى ساده را كه با اين عبارت معماوش بيان شده است [ بفهمد . ] اين يك ورزش ذهن مىتواند باشد . مثل جدولهايى است كه روزنامه‌ها مىكشند . جدولى كه روزنامه مىكشد اصل مطلب ، مطلب خيلى ساده‌اى است ، يك شعر ساده يا نام يك شهر است ولى آن را به يك شكل معماوشى گفته كه انسان بايد با زورِ فكر معما را حل كند . قطعاً اگر مسائل مربوط به معارف الهى ، مربوط به مبدأ و معاد مسائلى مىبود كه در حدّ ذات خودش از نظر بيان كردن ساده بود هيچ‌وقت نمىآمدند آن را معماوش بيان كنند بعد به ما بگويند برويد آن را حل كنيد مثل اينكه معماى « ضدّ شرقى » را مىخواهيد حل كنيد . در عين اينكه كتاب ، كتاب مبين است چنين چيزى محال است . مطلب اين است كه با حدى كه بشر دارد و سطحى كه آن معانى دارد مطلب بيش از اين قابل بيان نيست . اگر انسان بتواند خودش را به آن معنا نزديك كند ، در لفظ ابهام و اجمالى نيست ، ولى خود مطلب در يك سطح عالى است . اين مثل اين است كه - البته تشبيهش از يك نظر درست نيست - نظريهء نسبيت اينشتين را در دنيا ممكن است صد نفر باشند كه بتوانند درك كنند و بفهمند ؛ [ آيا اين امر ] يعنى او مطلب ساده‌اى را به صورت معما بيان كرده ؟ يا نه ، او كوشش هم كرده كه تا حدى كه مىتواند آسان بيان كند ولى مسأله‌اى كه از نظر علمى در عاليترين سطحهاست افراد سرمايه‌شان اقتضا نمىكند كه آن را درك كنند و بفهمند ؛ و همين طور بسيارى از مسائل علمى ديگر كه در دنيا